Partnerzy projektu CONE spotkali się w Wejherowie

9 września 2026 r. partnerzy projektu CONE spotkali się w Wejherowie, łącząc spotkanie robocze z wizytą studyjną w miejscach związanych z lokalnymi działaniami projektu. Program pozwolił uczestnikom omówić postęp prac i kolejne etapy realizacji CONE, a jednocześnie przyjrzeć się praktycznemu wykorzystaniu rozwiązań opartych na naturze (Nature-Based Solutions – NBS) w przestrzeni miejskiej.

Ważną częścią programu była wizyta w miejscach związanych z pilotażowymi działaniami CONE realizowanymi w Wejherowie. Partnerzy odwiedzili podwórko przy ul. Śmiechowskiej 8, gdzie powstał ogród deszczowy, oraz teren dawnego stawu młyńskiego na rzece Cedron, którego odtworzenie ma służyć przywróceniu jego zdolności retencyjnej. Wizyta w terenie umożliwiła poznanie lokalnych uwarunkowań oraz wymianę doświadczeń dotyczących praktycznego zastosowania Nature-Based Solutions w gospodarowaniu wodą i kształtowaniu przestrzeni miejskiej.

Program obejmował również wizytę w Ekofabryce Wejherowo, gdzie uczestnicy mogli zapoznać się z lokalnymi rozwiązaniami i doświadczeniami związanymi z gospodarką komunalną.

Spotkanie partnerów w wejherowskim Ratuszu

Kolejnym punktem programu był wejherowski Ratusz. Prezydent Wejherowa Krzysztof Hildebrandt przedstawił uczestnikom miasto, jego historię oraz kierunki rozwoju. Wizyta w Muzeum Ziemi Wejherowskiej była okazją do bliższego poznania lokalnego kontekstu i historii miasta.

W Ratuszu odbyła się również robocza część spotkania partnerów CONE, poświęcona bieżącej realizacji projektu, postępowi prac oraz planowanym działaniom. Bezpośrednia wymiana doświadczeń, połączona z wizytami w miejscach realizacji pilotaży, pozwoliła partnerom odnieść dyskusje projektowe do konkretnych uwarunkowań i wyzwań związanych z wdrażaniem rozwiązań opartych na naturze w miastach.

Spotkanie w Wejherowie połączyło tym samym pracę nad dalszą realizacją projektu z praktycznym spojrzeniem na lokalne działania CONE oraz możliwości wykorzystania Nature-Based Solutions w tworzeniu bardziej odpornych na skutki zmian klimatu przestrzeni miejskich.

NURSECOAST-II, CONE i Circular MuSe - od wiedzy do praktyki podczas COEE 2026

Wizyty studyjne w Wejherowie i Gdańsku zakończyły udział projektów NURSECOAST-II, CONE i Circular MuSe w COEE 2026. Ostatni dzień konferencji pozwolił uczestnikom zobaczyć w praktyce rozwiązania dotyczące zrównoważonego gospodarowania wodą, zielonej retencji oraz gospodarki o obiegu zamkniętym – obszarów bezpośrednio związanych z działaniami rozwijanymi w tych projektach.

Wejherowo – zrównoważone zarządzanie wodą i odpadami

Ostatnią część programu 5th International Conference of Ecological and Environmental Engineering – COEE 2026 stanowiły wizyty studyjne w Wejherowie i Gdańsku. Po kilku dniach prezentacji, paneli i wymiany doświadczeń uczestnicy mogli odnieść omawiane podczas konferencji zagadnienia do konkretnych rozwiązań wdrażanych na poziomie lokalnym.

W Wejherowie uczestnicy odwiedzili Ekofabrykę Wejherowo, gdzie zaprezentowano rozwiązania i doświadczenia związane z gospodarką odpadami oraz przechodzeniem w kierunku bardziej cyrkularnego wykorzystania zasobów. Program wizyty obejmował również zagadnienia dotyczące zrównoważonego gospodarowania wodą na poziomie miasta.

Wejherowo było jednocześnie miejscem, w którym szczególnie wyraźnie można było zobaczyć powiązanie tematyki konferencji z działaniami projektów CONE i Circular MuSe. Projekty te rozwijają dwa uzupełniające się kierunki: wykorzystanie rozwiązań opartych na naturze w gospodarowaniu wodami opadowymi oraz wdrażanie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym w usługach komunalnych.

Gdańsk – zielona retencja i odzysk zasobów

W Gdańsku pierwsza część wizyty poświęcona była zielonej retencji. Uczestnicy poznali rozwiązania oparte na naturze (Nature-Based Solutions – NBS) wykorzystywane w gospodarowaniu wodami opadowymi oraz ich znaczenie dla zwiększania odporności miast na skutki zmian klimatu.

Kolejnym obszarem była gospodarka odpadami i przechodzenie od tradycyjnego podejścia do odpadów w kierunku odzysku i ponownego wykorzystania zasobów. Zaprezentowane rozwiązania pokazały, jak założenia gospodarki o obiegu zamkniętym mogą być przekładane na praktykę funkcjonowania miasta i jego infrastruktury komunalnej.

Od konferencyjnej wiedzy do praktycznych rozwiązań

Wizyty studyjne stanowiły praktyczną kontynuację zagadnień prezentowanych i dyskutowanych podczas COEE 2026. Pozwoliły uczestnikom skonfrontować wiedzę, wyniki badań i doświadczenia projektowe z rozwiązaniami funkcjonującymi w rzeczywistych warunkach.

Działania CONE i Circular MuSe prezentowane w kontekście Wejherowa pokazały praktyczne zastosowanie dwóch istotnych kierunków transformacji miast: rozwiązań opartych na naturze w gospodarowaniu wodą oraz gospodarki o obiegu zamkniętym. W połączeniu z doświadczeniami NURSECOAST-II dotyczącymi zrównoważonego gospodarowania wodą i ściekami stworzyło to spójny obraz działań prowadzących od badań i wymiany wiedzy do wdrażania konkretnych rozwiązań w Regionie Morza Bałtyckiego.


Organizatorem COEE 2026 – 5th International Conference of Ecological and Environmental Engineering była Politechnika Gdańska oraz Wydział Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej.

CONE o rozwiązaniach opartych na naturze podczas COEE 2026

Projekt CONE – Cities of Nature został zaprezentowany podczas 5th International Conference of Ecological and Environmental Engineering (COEE 2026) w Sopocie. 8 września, w ramach Ideation Project Multi-Forum & Panel Discussion „Nature-Based Solutions in Urban Areas”, projekt wniósł do dyskusji doświadczenia z Urban Living Labs, w których rozwiązania oparte na naturze łączone są z aktywnym udziałem lokalnych interesariuszy w ich planowaniu, wdrażaniu i ocenie.

Nature-Based Solutions w centrum dyskusji

Sesja „Nature-Based Solutions in Urban Areas” koncentrowała się na rozwiązaniach opartych na naturze (Nature-Based Solutions – NBS) oraz możliwościach ich wykorzystania w odpowiedzi na współczesne wyzwania środowiskowe i klimatyczne.

Formuła Ideation Project Multi-Forum stworzyła przestrzeń do zestawienia doświadczeń różnych projektów, podejść badawczych oraz rozwiązań rozwijanych i testowanych w praktyce. Dyskusje dotyczyły m.in. wykorzystania NBS w przestrzeni miejskiej, zielonej infrastruktury oraz adaptacji miast i lokalnych społeczności do zmian klimatu.

Doświadczenia CONE z Urban Living Labs

CONE wniósł do dyskusji doświadczenia z działań realizowanych w ramach Urban Living Labs. W projekcie rozwiązania oparte na naturze są rozwijane nie tylko jako działania techniczne i środowiskowe, ale również jako proces angażujący lokalnych interesariuszy.

Takie podejście pozwala łączyć planowanie i wdrażanie NBS z wiedzą oraz potrzebami lokalnych społeczności. Interesariusze mogą uczestniczyć w procesie tworzenia, testowania i oceny rozwiązań, dzięki czemu działania są lepiej dopasowane do specyfiki danego miejsca.

Wymiana wiedzy i doświadczeń

Udział CONE w COEE 2026 był również okazją do wymiany wiedzy i doświadczeń pomiędzy przedstawicielami projektów międzynarodowych, środowiska naukowego oraz praktykami zajmującymi się rozwiązaniami opartymi na naturze, zieloną infrastrukturą i adaptacją do zmian klimatu.

Konferencyjna dyskusja będzie następnie kontynuowana w wymiarze projektowym. 9 września partnerzy CONE spotkają się w Wejherowie, na spotkaniu partnerskim oraz wizycie studyjnej poświęconej dalszej współpracy i wymianie doświadczeń w ramach projektu.

Połączenie udziału w międzynarodowej konferencji z działaniami realizowanymi bezpośrednio w ramach projektu pozwoli zestawić szerszą dyskusję o Nature-Based Solutions z praktycznymi doświadczeniami partnerów CONE.

CONE Living Lab w Tolkmicku - natura, edukacja i współpraca w praktyce

Ogród deszczowy powstający przy Szkole Podstawowej im. Mikołaja Kopernika w Tolkmicku stał się przestrzenią praktycznych działań, edukacji i współpracy lokalnej społeczności. W ramach projektu CONE – Cities of Nature odbył się tam Living Lab, podczas którego uczestnicy wspólnie pracowali przy ogrodzie, a uczniowie wzięli udział w warsztatach poświęconych wodzie, zieleni i rozwiązaniom opartym na naturze.

Spotkanie odbyło się przy Szkole Podstawowej im. Mikołaja Kopernika w Tolkmicku, gdzie w ramach projektu CONE realizowane jest jedno z polskich działań pilotażowych – ogród deszczowy.

Living Lab przy ogrodzie deszczowym

Rozwiązanie ma wspierać lokalne gospodarowanie wodami opadowymi, zwiększać udział zieleni oraz pokazywać w praktyce, w jaki sposób rozwiązania oparte na naturze (Nature-Based Solutions – NBS) mogą wspierać miasta i lokalne społeczności w adaptacji do zmian klimatu.

Podczas spotkania przedstawiciele Urzędu Miasta i Gminy w Tolkmicku, Stowarzyszenia Gmin RP Euroregion Bałtyk (STG ERB) oraz Politechniki Gdańskiej przedstawili założenia projektu CONE, prowadzone działania pilotażowe oraz funkcje powstającego ogrodu deszczowego.

Od wiedzy do wspólnego działania

Praktyczna część Living Lab była okazją do bezpośredniego zaangażowania uczestników. Wspólnie sadzono rośliny w ogrodzie deszczowym, poznając jednocześnie ich rolę i znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania całego rozwiązania.

Równolegle uczniowie szkoły uczestniczyli w warsztatach ko-kreacyjnych prowadzonych przez Stowarzyszenie Alternatywny Cypel. Rozmawiali o wodzie, zieleni i przestrzeni wokół szkoły oraz wspólnie zastanawiali się, jak można ją kształtować z wykorzystaniem rozwiązań opartych na naturze.

Takie połączenie działań praktycznych, edukacji i wspólnego wypracowywania pomysłów odzwierciedla ideę Living Lab – przestrzeni, w której rozwiązania są rozwijane przy aktywnym udziale lokalnej społeczności i w odpowiedzi na rzeczywiste potrzeby danego miejsca.

Spotkanie Grupy Roboczej NBS

Równolegle odbyło się spotkanie Grupy Roboczej NBS z udziałem przedstawicieli STG ERB oraz Miasta Wejherowa. Rozmowy dotyczyły dotychczasowych działań realizowanych w projekcie CONE, w tym pilotaży prowadzonych w Tolkmicku i Wejherowie.

Omówiono również udział w konferencji COEE w Sopocie, wydarzeniu projektowym w Padwie oraz możliwości wykorzystania zdobytych doświadczeń w kolejnych działaniach i inicjatywach związanych z rozwiązaniami opartymi na naturze.

Living Lab w Tolkmicku pokazał praktyczny wymiar projektu CONE – od wdrażania lokalnych rozwiązań i edukacji, przez zaangażowanie młodzieży, po wymianę doświadczeń między samorządami, ekspertami i partnerami projektu.

W ramach pilotażu CONE przestrzeń przy szkole została wyposażona w elementy edukacyjne i informacyjne, które uzupełniają ogród deszczowy i pozwalają wykorzystywać to miejsce do dalszej edukacji. Powstały tablice edukacyjne i informacyjne, w tym tablica z elementami interaktywnymi, miniścieżka sensoryczna oraz ławka, a przestrzeń została dodatkowo wyposażona w terenowe oznaczenia informacyjne i termometry. Dzięki temu pilotaż tworzy przestrzeń, w której rozwiązania oparte na naturze można nie tylko zobaczyć, ale również poznawać i obserwować w praktyce.

Wizyta studyjna projektu CONE w Wejherowie

Już 9 września 2026 r. partnerzy projektu CONE spotkają się w Wejherowie podczas wizyty studyjnej poświęconej rozwiązaniom opartym na naturze, lokalnym pilotażom oraz wykorzystaniu metody Urban Living Lab w działaniach samorządów.

Projekt CONE koncentruje się na tworzeniu ekologicznych rozwiązań odpowiadających na lokalne wyzwania klimatyczne. Jego ważnym elementem jest angażowanie mieszkańców, samorządów, ekspertów, środowiska naukowego i sektora prywatnego we wspólne projektowanie, testowanie oraz ocenę rozwiązań, które mogą zwiększać odporność miast i gmin na skutki zmian klimatu.

W programie przewidziano:

W projekcie CONE Living Lab jest rozumiany jako środowisko wspólnej pracy nad rozwiązaniami dla miasta. Proces obejmuje analizę lokalnych potrzeb i barier, wspólne projektowanie pomysłów, ich testowanie, zbieranie informacji zwrotnych oraz ocenę możliwości dalszego wykorzystania i przeniesienia do innych miejsc.

Wizyta w Wejherowie będzie okazją, aby zobaczyć lokalne działania w praktyce i porozmawiać o tym, jak rozwiązania oparte na naturze mogą wspierać:

Spotkanie partnerów pozwoli także skonfrontować założenia projektu z doświadczeniami lokalnymi oraz zebrać wiedzę potrzebną do dalszego rozwijania, udoskonalania i upowszechniania pilotaży.

Data: 9 września 2026 r.
Miejsce: Wejherowo
Początek wizyty: Ekofabryka
Temat: rozwiązania oparte na naturze i miejskie żywe laboratoria

Więcej o projekcie można przeczytać na stronie https://eurobalt.org.pl/projekty-realizowane-w-euroregionie-baltyk/cone/

Raport o lokalnych ramach polityki dla Nature-based Solutions – fundament działań projektu CONE

Miasta Europy Środkowej coraz częściej stają przed wyzwaniem łączenia rozwoju urbanistycznego z ochroną środowiska oraz adaptacją do zmian klimatu. Odpowiedzią na te potrzeby jest opracowywana w ramach projektu CONE – Cities of Nature wspólna Strategia Urban Greening Plans dla małych i średnich miast. Dokument, wpisujący się w założenia Strategii UE na rzecz Bioróżnorodności 2030, ma wspierać samorządy w skuteczniejszym uwzględnianiu przyrody w procesach planowania przestrzennego oraz tworzeniu bardziej odpornych, zielonych i przyjaznych mieszkańcom miast. Jednocześnie projekt promuje współpracę pomiędzy administracją, ekspertami i lokalnymi społecznościami, pokazując, że wspólne działania są kluczem do skutecznego wdrażania rozwiązań opartych na przyrodzie.

Jednym z pierwszych etapów prac nad tą strategią jest raport „Report on Local Policy Frameworks for NBS and the Development of 5 ‘Model Regions’”, opracowany w ramach projektu CONE – Cities of Nature: Nature-based Solutions in Urban Living Labs. Publikacja stanowi praktyczne kompendium wiedzy dla samorządów, ekspertów oraz partnerów projektu przygotowujących i realizujących inwestycje wykorzystujące Nature-based Solutions (NBS). Jej celem jest uporządkowanie europejskich i krajowych ram prawnych oraz strategicznych, które należy uwzględnić podczas planowania i wdrażania działań opartych na przyrodzie.

Raport wyjaśnia, czym są Nature-based Solutions oraz przedstawia definicje funkcjonujące na poziomie Komisji Europejskiej, Organizacji Narodów Zjednoczonych i Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN). Omawia również najważniejsze pojęcia związane z NBS, ich klasyfikację oraz praktyczne zastosowanie w planowaniu i rozwoju miast.

Istotną część opracowania stanowi analiza europejskich dokumentów strategicznych i aktów prawnych, które tworzą podstawy wdrażania rozwiązań opartych na przyrodzie. Autorzy przedstawiają również przegląd krajowych ram prawnych i strategicznych obowiązujących w pięciu państwach uczestniczących w projekcie – Polsce, Czechach, Włoszech, Słowenii i na Węgrzech – wskazując ich znaczenie dla rozwoju lokalnych polityk wspierających zieloną transformację miast.

Raport koncentruje się na rozwiązaniach dotyczących trzech kluczowych obszarów: gospodarowania wodami opadowymi, ograniczania skutków miejskich wysp ciepła oraz zarządzania rzekami i terenami nadrzecznymi. Dzięki temu stanowi praktyczne wsparcie dla samorządów przygotowujących działania związane z adaptacją do zmian klimatu oraz zwiększaniem odporności miast na współczesne wyzwania środowiskowe.

Publikacja jest jednym z podstawowych dokumentów opracowanych w ramach projektu CONE i stanowi punkt wyjścia do kolejnych analiz oraz działań prowadzących do opracowania wspólnej strategii wspierającej wdrażanie Nature-based Solutions w miastach Europy Środkowej.

Raport dostępny jest do pobrania poniżej.

https://www.interreg-central.eu/projects/cone/?tab=outputs

Living Lab i NbS Working Group w Wejherowie

7 lipca 2026 r. w Wejherowie odbyło się spotkanie partnerskie projektu CONE - Współtworzenie rozwiązań opartych na naturze na obszarach miejskich. Wydarzenie było okazją do podsumowania dotychczasowych działań, wymiany doświadczeń oraz omówienia kolejnych etapów wdrażania rozwiązań opartych na naturze (Nature-based Solutions, NbS).

Jednym z najważniejszych elementów spotkania było wydarzenie Living Lab, czyli „żywe laboratorium” – przestrzeń, w której mieszkańcy, samorząd, eksperci i partnerzy projektu wspólnie tworzą oraz testują rozwiązania odpowiadające na lokalne wyzwania.

W ramach Living Lab uczestnicy wspólnie sadzili rośliny w powstającym ogrodzie deszczowym przy ul. Śmiechowskiej 8 w Wejherowie – pierwszym pilotażu NbS realizowanym w ramach projektu CONE.

Jeszcze niedawno teren ten był niezagospodarowaną przestrzenią, w której zidentyfikowano problemy związane z gospodarowaniem wodami opadowymi. Dzięki współpracy miasta, mieszkańców i partnerów projektu miejsce to zmienia się w zieloną przestrzeń pokazującą, jak rozwiązania oparte na naturze mogą wspierać retencję wody oraz poprawiać jakość miejskiego otoczenia.

Powstający ogród deszczowy będzie pełnił funkcję demonstracyjną – jako miejsce, w którym mieszkańcy Wejherowa będą mogli zobaczyć w praktyce, jak działają rozwiązania NbS oraz jakie korzyści mogą przynosić lokalnej społeczności. Jednocześnie będzie to przykład działań adaptacyjnych, które mogą być wykorzystywane również w innych obszarach miejskich.

„To miejsce pilotażowe, tzw. żywe laboratorium, które ma nam posłużyć jako przykład ogrodu deszczowego na terenie miasta Wejherowa. Każdy będzie mógł przyjść i zobaczyć, jak takie rozwiązanie wygląda w rzeczywistości. Liczymy, że podobnych działań pojawi się w mieście więcej” – podkreślają przedstawiciele miasta Wejherowo.

Podczas wydarzenia mieszkańcy mieli możliwość aktywnego udziału w tworzeniu nowej zielonej przestrzeni. Wspólne działania były nie tylko elementem realizacji pilotażu, ale również przykładem podejścia partycypacyjnego, które jest jednym z kluczowych założeń projektu CONE.

NbS Working Group - współpraca i planowanie kolejnych działań

W ramach spotkania odbyło się również NbS Working Group Meeting. Była to przestrzeń do rozmowy o dalszym rozwoju rozwiązań opartych na naturze w Wejherowie oraz o współpracy z lokalnymi interesariuszami.

Uczestnicy omawiali m.in. zaangażowanie mieszkańców i przedstawicieli samorządu w kolejne działania, przygotowanie następnych pilotaży oraz możliwości wykorzystania doświadczeń zdobytych podczas realizacji projektu. Dyskusje dotyczyły również planowanych działań synergicznych projektu CONE na jesień 2026 r.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele STG ERB, miasta Wejherowo, Politechnika Gdańska oraz zaproszeni goście.

Spotkanie projektowe w Tolkmicku – projekt CONE

Spotkanie w Tolkmicku poświęcone realizacji projektu CONE było kolejnym krokiem w przygotowaniu pilotażowego wdrożenia rozwiązań opartych na przyrodzie. Rozmowy koncentrowały się na organizacji działań oraz dalszych etapach realizacji inwestycji, która ma łączyć funkcje środowiskowe, edukacyjne i społeczne w przestrzeni lokalnej.

23 czerwca 2026 r. w Tolkmicku odbyło się spotkanie projektowe dotyczące realizacji działania pilotażowego w ramach projektu CONE, współfinansowanego z programu Interreg Central Europe.

W wydarzeniu uczestniczyli partnerzy projektu, eksperci oraz przedstawiciele lokalnych instytucji i interesariuszy zaangażowanych w proces przygotowania i wdrażania inwestycji. Spotkanie miało charakter roboczy i stanowiło element bieżącej koordynacji działań związanych z realizacją pilotażu w Tolkmicku.

Realizowane w Tolkmicku działanie pilotażowe stanowi zintegrowaną demonstrację rozwiązań opartych na przyrodzie (Nature-Based Solutions), których celem jest wspieranie adaptacji do zmian klimatu oraz poprawa jakości zarządzania wodami opadowymi w przestrzeni miejskiej. Projekt łączy komponent infrastrukturalny, edukacyjny oraz partycypacyjny, tworząc spójny model wdrożeniowy możliwy do zastosowania w innych gminach i miastach regionu.

Centralnym elementem przedsięwzięcia jest budowa ogrodu deszczowego na terenie Szkoły Podstawowej im. Mikołaja Kopernika w Tolkmicku. Obiekt pełni funkcję retencyjno-infiltracyjną, umożliwiając czasowe zatrzymanie i naturalne oczyszczanie wód opadowych. Rozwiązanie to wpisuje się w podejście zielonej infrastruktury i stanowi przykład praktycznego zastosowania działań adaptacyjnych w skali lokalnej.

W ramach pilotażu przewidziano również elementy infrastrukturalne poprawiające dostępność terenu oraz integrujące nową przestrzeń z istniejącym układem szkoły i infrastruktury sportowej. Istotnym elementem projektu jest stworzenie przestrzeni edukacyjnej, która umożliwi prezentację funkcjonowania rozwiązań opartych na przyrodzie, w tym działań wspierających edukację ekologiczną oraz materiałów informacyjnych i interpretacyjnych w terenie.

Projekt realizowany jest zgodnie z metodyką Living Lab, zakładającą aktywne włączenie użytkowników końcowych i interesariuszy w proces współtworzenia i testowania rozwiązań. Podejście to umożliwia lepsze dopasowanie działań do lokalnych potrzeb oraz wzmacnia społeczne zakorzenienie inwestycji.

Projekt CONE realizowany jest przez partnerstwo międzynarodowe, w tym m.in. APC ERB oraz GUT, które wspierają rozwój i wdrażanie rozwiązań opartych na przyrodzie w regionie Europy Środkowej i Bałtyku.

Działanie pilotażowe w Tolkmicku pełni funkcję demonstracyjną i stanowi przykład wdrożenia koncepcji NBS w warunkach małego miasta. Zebrane doświadczenia będą podstawą do dalszej wymiany wiedzy oraz potencjalnej replikacji rozwiązań w innych lokalizacjach.

Realizacja projektu wpisuje się w szerszy proces transformacji podejścia do gospodarowania wodami opadowymi oraz kształtowania przestrzeni publicznych w kontekście zmian klimatu. Łączenie infrastruktury zielonej, działań edukacyjnych oraz partycypacji społecznej pozwala na tworzenie rozwiązań trwałych, funkcjonalnych i odpowiadających na lokalne potrzeby. Działanie pilotażowe stanowi istotny krok w kierunku budowania bardziej odpornych i zrównoważonych miast oraz gmin w regionie Europy Środkowej.